Witamina C nazywana jest oficjalnie kwasem askorbowym, askorbinowym lub L-askorbinowym. Nazwę tę zawdzięcza roli jaką odgrywa w zapobieganiu szkorbutowi. Stymulując szereg procesów biochemicznych oddziałuje ona wielokierunkowo na nasz organizm pełniąc w nim wiele istotnych funkcji.
Witamina C walczy z wodnymi rodnikami
Witamina C jest najbardziej znanym przeciwutleniaczem. Według teorii wolnorodnikowej Denhama Harmana proces starzenia się organizmu jest efektem nagromadzenia się w komórkach organizmu zniszczeń spowodowanych działaniem wolnych rodników. Zadaniem antyoksydantów jest dezaktywacja tych cząsteczek.
Wolne rodniki powstają głownie w wyniku przemian metabolicznych oraz działania czynników zewnętrznych, np. zanieczyszczonego powietrza czy palenia papierosów. W normalnych warunkach pełnią one ważne funkcje, m.in. przyczyniają się do niszczenia bakterii chorobotwórczych.
Problem stanowi ich nadmiar z neutralizacją którego organizm sobie nie radzi. W efekcie dochodzi do uszkodzenia kodu genetycznego, zaburzenia działania układu krążenia i innych narządów. Szczególnie narażony na destrukcyjny wpływ wolnych rodników jest mózg.
Witamina C uczestniczy w produkcji kolagenu
Kolagen to białko będące głównym budulcem tkanki łącznej. Znajduje się on między innymi w skórze, kościach, sercu, płucach, stawach, żyłach, tętnicach, wątrobie, nerkach i rogówce oka. Wraz z wiekiem organizm produkuje go coraz mniej. Przed siedemdziesiątym rokiem życia proces wytwarzania kolagenu ustaje niemal całkowicie.
Jego deficyt najwcześniej zaobserwować można w skórze, która traci swoją elastyczność i jędrność. Inne narządy także szybko zaczynają doświadczać konsekwencji jego braku.
Witamina C stymuluje produkcję kolagenu i według naukowców jej wysokie dawki mogą nawet kilkukrotnie zwiększyć syntezę tego białka, spowalniając proces starzenia się organizmu.
Witamina C chroni układ sercowo-naczyniowy
Witamina C obniża stężenie cholesterolu we krwi. Wykonuje to na kilka sposobów: hamując syntezę cholesterolu, zwiększając jego wykorzystani przez komórki, co zmniejsza ilość cholesterolu pozostałą we krwi oraz usprawniając metabolizm cholesterolu. Kwas askorbinowy wpływa także na obniżenie ciśnienia tętniczego. Zapobiega w ten sposób wystąpieniu zmian miażdżycowych, które prowadzą do udaru mózgu, zawału serca i innych chorób układu krążenia.
Witamina C przeciwdziała zaćmie starczej
Choroba ta powoduje zmętnienie soczewki oka, co znacznie utrudnia widzenie i jest najczęstszą przyczyną ślepoty. Badania przeprowadzone w Indiach, kraju o największej liczbie niewidomych na świecie wykazały, że u starszych osób wraz ze wzrostem spożycia pokarmów bogatych w kwas askorbinowy zmniejsza się ryzyko rozwoju tej choroby.
Do podobnych wniosków doszli brytyjscy uczeni efekt ten przypisując antyoksydacyjnemu działaniu witaminy C, która obecna jest w cieczy wodnistej wypełniającej przednią komorę oka.
Profilaktyczne działanie kwasu askorbinowego w zapobieganie zaćmy starczej nie dotyczy jednak syntetycznej formy tej witaminy. Jak wykazali szwedzcy badacze regularne lub sporadycznie spożywanie wysokich dawek witaminy C (około 1000 miligramów) w formie sztucznych suplementów nie tylko nie zmniejsza, a wręcz przeciwnie – zwiększa niebezpieczeństwo rozwoju tej choroby.
Witamina C zmniejsza ryzyka zachorowania na niektóre typy nowotworów
Kwas askorbinowy niszcząc wolne rodniki, zapobiega utlenieniu lipidów i białek oraz powstaniu uszkodzeń w DNA, których efektem mogą być zmiany w kodzie genetycznym, powstanie mutacji DNA i w konsekwencji rozwój nowotworu.
Istnieją dziesiątki badań naukowych szukających związku pomiędzy działaniem witaminy C a rakiem. Ich wyniki nie zawsze są jednoznaczne i czasami budzą wątpliwości, jednak w przypadku kilku nowotworów potwierdzają pozytywny wpływ kwasu askorbinowego na mniejsze ryzyko zachorowania. Są to rak przełyku, jamy ustnej, krtani, trzustki, odbytnicy, pęcherza moczowego, okrężnicy, żołądka, szyjki macicy, piersi i płuc.
Witamina C uszczelnia i wzmacnia naczynia krwionośne
Kwas askorbinowy zapobiega krwawieniu dziąseł, tworzeniu się siniaków i krwotokom. Jest pomocny w gojeniu ran i skaleczeń oraz leczeniu odleżyn. Przeciwdziała także powstawaniu żylaków, hemoroidów i pajączków na nogach.
W suplementach witamina C bardzo często występuje razem z rutyną, która również działa ochronnie na ścianki naczyń krwionośnych, zmniejszając ich przepuszczalność i poprawiając ich elastyczność. Rutyna spowalnia też utlenianie kwasu askorbinowego, przedłużając w ten sposób jego działanie.
Witamina C uczestniczy w przemianach tyrozyny
Tyrozyna to jeden z podstawowych aminokwasów białkowych będący przekaźnikiem międzykomórkowym i prekursorem ważnych biologicznie czynnych substancji między innymi dopaminy, tyroksyny, epinefryny i norepinefryny.
Tyrozyna oddziałuje na wiele funkcji organizmu. Przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Jej niedobór wywołać może niedoczynność tego organu.
Tyrozyna jest współodpowiedzialna za utrzymanie właściwego tempa metabolizmu oraz wpływa na ograniczenie apetytu, dzięki czemu pomocna jest w trakcie diet odchudzających. Wpływa także na poprawę samopoczucia, a jej brak przyczynić się może do rozwoju depresji.
Witamina C pomaga w profilaktyce i leczeniu cukrzycy
Za jedną z głównych przyczyn zachorowań na cukrzycę uważa się uszkodzenie przez wolne rodniki tlenowe komórek β-trzustki odpowiedzialnych za produkcję insuliny. Będąca przeciwutleniaczem witamina C poprzez hamowanie stresu oksydacyjnego przeciwdziała wystąpieniu cukrzycy, a w przypadku zachorowania łagodzi jej przebieg i zapobiega powikłaniom cukrzycowym.
Istnieje hipoteza, że zachorowanie na cukrzycę typu II jest skutkiem deficytu kwasu askorbinowego w organizmie. Potwierdzać ją mają wyniki badań naukowych, w których zauważono, że poziom kwasu askorbinowego we krwi cukrzyków bez względu na ich wiek, płeć, czas chorowania i sposób leczenia jest dużo niższy, niż w zdrowej części populacji.
Witamina C zwiększa przyswajalność żelaza niehemowego
Zbyt niski poziom żelaza we krwi prowadzi do anemii. Najczęstsze przyczyny jego deficytu to nieodpowiednia dieta, duża utrata krwi w wyniku krwawień, np. podczas menstruacji, zaburzenia wchłaniania tego minerału oraz zwiększone zapotrzebowanie na żelazo, np. w trakcie ciąży lub karmienia piersią.
Żelazo dzielimy na hemowe i niehemowe. Żelazo hemowe pochodzące z czerwonego mięsa i podrobów jest dużo łatwiej przyswajalne, niż pochodzące z produktów roślinnych żelazo niehemowe.
Witamina C potrafi zwiększyć absorpcję żelaza niehemowego nawet trzykrotnie. Dlatego paradoksalnie weganie i wegetarianie, których dieta bogata jest w owoce i warzywa zawierające kwas askorbinowy, wcale nie chorują na anemię częściej, niż osoby spożywające mięso.
Witamina C wzmacnia odporność organizmu na infekcje
Witamina C uszczelniając naczynia krwionośne, utrudnia przenikanie patogenów. Wbrew powszechnemu jednak przekonaniu stosowanie jej profilaktycznie w sezonie jesienno-zimowym w przypadku większości ludzi ma niewielki wpływ na wystąpienie infekcji. Wyjątkiem są osoby pracujące ciężko fizycznie. Witamina C przyjmowana w dużych dawkach może zmniejszyć u nich ryzyko przeziębienia nawet o 50%. W sytuacji, gdy do zachorowania już doszło przyjmowanie kwasu askorbinowego skraca czas leczenia u dzieci o około 14%, a u dorosłych o około 8%.